Câu đơn, câu ghép, câu phức, câu ghép phức (Sentence structures)
Bài Câu là gì? đã cho thấy điều kiện TỐI THIỂU để có một câu: có chủ ngữ, có động từ và diễn đạt một ý trọn vẹn. Bài này đi sâu hơn: xét theo CẤU TRÚC — tức câu được dựng từ bao nhiêu mệnh đề, và thuộc loại nào — tiếng Anh có BỐN kiểu câu. (1) Câu ĐƠN (simple): chỉ có một mệnh đề độc lập. Mệnh đề độc lập có chủ ngữ + động từ và tự nó trọn ý (My brother plays the guitar.). (2) Câu GHÉP (compound): gồm hai (hoặc nhiều) mệnh đề độc lập, nối bằng một liên từ đẳng lập hoặc dấu chấm phẩy; mỗi mệnh đề tách ra vẫn đứng một mình thành câu được (My brother plays the guitar, and I sing.). Chỉ có bảy liên từ đẳng lập: for, and, nor, but, or, yet, so. (3) Câu PHỨC (complex): gồm một mệnh đề độc lập cộng một mệnh đề PHỤ THUỘC. Mệnh đề phụ thuộc mở đầu bằng liên từ phụ thuộc (because, when, if…) hoặc đại từ quan hệ (who, which, that…); nó cũng có chủ ngữ + động từ nhưng KHÔNG trọn ý (I sing when my brother plays the guitar.). (4) Câu GHÉP PHỨC (compound-complex): gồm ít nhất hai mệnh đề độc lập và một (hoặc nhiều) mệnh đề phụ thuộc. Mệnh đề phụ thuộc còn được gọi là mệnh đề phụ (subordinate clause). Các ví dụ trong bài là mẫu cơ bản; trên thực tế, thứ tự có thể thay đổi, chẳng hạn mệnh đề phụ thuộc đứng TRƯỚC mệnh đề độc lập.
Bốn kiểu cấu trúc câu
| Kiểu câu | Cấu tạo | Ví dụ |
|---|---|---|
| câu đơn | 1 mệnh đề độc lập | My brother plays the guitar. |
| câu ghép | 2+ mệnh đề độc lập | My brother plays the guitar, and I sing. |
| câu phức | 1 mệnh đề độc lập + mệnh đề phụ thuộc | I sing when my brother plays the guitar. |
| câu ghép phức | 2+ mệnh đề độc lập + mệnh đề phụ thuộc | I sing when my brother plays the guitar, but my sister just listens. |
Câu đơn: một mệnh đề độc lập
| Chủ ngữ | Động từ | Phần còn lại |
|---|---|---|
| My brother | plays | the guitar. |
| Water | boils | at 100 degrees. |
| Lan | didn’t come | to class yesterday. |
| Lan and Minh | sang and danced | all night. |
Câu đơn có thể có chủ ngữ ghép hoặc hai động từ (Lan and Minh sang and danced) mà vẫn chỉ là MỘT mệnh đề.
Câu ghép: độc lập + độc lập
| Mệnh đề độc lập | Nối bằng | Mệnh đề độc lập |
|---|---|---|
| My sister likes cats | and | my brother likes dogs. |
| The shop was open | but | nobody was inside. |
| The printer broke | dấu chấm phẩy (;) | we couldn’t print the report. |
Mỗi mệnh đề tách riêng ra vẫn là một câu hoàn chỉnh. Bảy liên từ đẳng lập là: for, and, nor, but, or, yet, so (FANBOYS).
Câu phức: độc lập + phụ thuộc
| Mệnh đề độc lập | Mệnh đề phụ thuộc |
|---|---|
| We stayed indoors | because it was too hot. |
| My cat hides under the bed | when it hears thunder. |
| She called me | after she landed in Da Nang. |
| Here is the photo | which I took in Sa Pa. |
Mệnh đề phụ thuộc mở đầu bằng liên từ phụ thuộc (after, although, as, because, before, how, if, once, since, than, that, though, till, until, when, where, whether, while) hoặc đại từ quan hệ (that, which, who, whom, whose).
Câu ghép phức: tách từng mệnh đề
| Mệnh đề | Loại |
|---|---|
| Nam missed the match | độc lập |
| because he had a cold, | phụ thuộc (because) |
| so his team lost. | độc lập (nối bằng so) |
Câu ghép phức có ít nhất hai mệnh đề độc lập + ít nhất một mệnh đề phụ thuộc.
Câu đơn
Câu đơn có một mệnh đề độc lập: có chủ ngữ + động từ, và trọn ý.
- The children are playing in the garden. — Bọn trẻ đang chơi trong vườn.
Câu ghép
Câu ghép gồm hai mệnh đề độc lập + liên từ đẳng lập (hoặc dấu chấm phẩy), và không có mệnh đề phụ thuộc.
- I wanted to go out, but it was raining. — Tôi muốn ra ngoài, nhưng trời đang mưa.
Câu phức
Câu phức gồm mệnh đề độc lập + mệnh đề phụ thuộc (mở đầu bằng because, when, if, who, which…).
- I’ll lend you the book if you promise to return it. — Tôi sẽ cho bạn mượn sách nếu bạn hứa trả lại.
Câu ghép phức
Câu ghép phức có ít nhất hai mệnh đề độc lập và một mệnh đề phụ thuộc.
- She left early because she was tired, and nobody noticed. — Cô ấy về sớm vì mệt, và chẳng ai để ý.
Mệnh đề phụ thuộc có thể đứng trước
Khi đứng trước mệnh đề độc lập, mệnh đề phụ thuộc thường có dấu phẩy theo sau.
- I’ll call you when I get home. — Về đến nhà tôi sẽ gọi cho bạn.
- When I get home, I’ll call you. — Khi về đến nhà, tôi sẽ gọi cho bạn.
Viết hay là biết phối hợp
Viết toàn câu đơn thì nghe đứt quãng, còn toàn câu phức thì nặng nề. Hãy phối hợp cả bốn kiểu câu cho bài viết uyển chuyển.
- It rained all day. We stayed in, and Mum made soup because everyone was cold. — Trời mưa cả ngày. Chúng tôi ở nhà, và mẹ nấu súp vì ai cũng lạnh.
Lưu ý
- Mệnh đề phụ thuộc (dependent clause) còn được gọi là mệnh đề phụ (subordinate clause); mệnh đề độc lập còn được gọi là mệnh đề chính (main clause).
- Mệnh đề phụ thuộc đứng một mình là lỗi câu cụt: “Because it was too hot.” — xem bài Lỗi câu cụt và câu dính.
- Về cách nối hai mệnh đề độc lập (liên từ, dấu chấm phẩy, trạng từ nối) — xem bài Câu ghép.