Câu ghép: nối hai mệnh đề độc lập (Compound sentences)
Câu GHÉP (compound sentence) giống như hai (hoặc nhiều) câu đơn được ghép lại với nhau. Nói chính xác: câu ghép gồm hai mệnh đề độc lập trở lên, nối bằng một LIÊN TỪ ĐẲNG LẬP hoặc một DẤU CHẤM PHẨY, và KHÔNG có mệnh đề phụ thuộc nào. Thường nhất, ta nối bằng một trong bảy liên từ đẳng lập — nghe tên thì phức tạp nhưng thực ra chỉ là bảy từ ngắn, một âm tiết: for, and, nor, but, or, yet, so — bạn có thể nhớ bằng chữ tắt FANBOYS. Thông dụng nhất là and, rồi đến but, rồi đến or. Dấu phẩy PHẢI đứng TRƯỚC liên từ, trừ khi hai mệnh đề ngắn (khi đó dấu phẩy không bắt buộc). Mỗi liên từ mang một nghĩa riêng: and nối hai ý ngang hàng, việc xảy ra tiếp theo hoặc kết quả; but nêu ý đối lập; or đưa ra lựa chọn; nor dùng sau một mệnh đề phủ định (và phải ĐẢO trợ động từ lên trước chủ ngữ); for nêu lý do (gần như because); yet giống but (“nhưng dù vậy”); so nêu kết quả (“vì thế”). Với liên từ đẳng lập, ta có thể bỏ chủ ngữ (và động từ khuyết thiếu) ở mệnh đề sau — điều mà liên từ phụ thuộc không làm được. Thỉnh thoảng, ta nối hai mệnh đề bằng DẤU CHẤM PHẨY mà không cần liên từ, khi hai ý liên quan chặt chẽ. Cuối cùng, bạn có thể nối bằng TRẠNG TỪ NỐI như however, moreover, in fact, therefore, at least: trước trạng từ nối là dấu chấm phẩy, sau nó là dấu phẩy.
Từ câu đơn thành câu ghép
| Các câu đơn | Một câu ghép |
|---|---|
| It was late. We took a taxi. | It was late, so we took a taxi. |
| Lan cooked dinner. Minh washed up. I cleaned the table. | Lan cooked dinner, Minh washed up, and I cleaned the table. |
| The road was icy. Nobody drove fast. | The road was icy; nobody drove fast. |
Ba cách nối hai mệnh đề độc lập
| Cách nối | Từ nối | Ví dụ |
|---|---|---|
| dấu phẩy + liên từ đẳng lập | for, and, nor, but, or, yet, so | I was hungry, so I made a sandwich. |
| dấu chấm phẩy | không cần từ nối | The sky went dark; a storm was coming. |
| dấu chấm phẩy + trạng từ nối + dấu phẩy | however, moreover, indeed, therefore, at least | The hotel was cheap; however, it was very clean. |
Bảy liên từ đẳng lập trong câu ghép
| Liên từ | Cách dùng | Ví dụ |
|---|---|---|
| and | hai ý ngang hàng | My father is a doctor, and my mother is a teacher. |
| and | việc sau xảy ra tiếp theo | The phone rang, and everyone jumped. |
| and | việc sau là kết quả | She drank some hot tea, and soon she felt warm again. |
| but | đối lập | The test was hard, but everyone passed. |
| or | lựa chọn | Shall we eat out, or shall we cook at home? |
| nor | cả hai đều không xảy ra (đảo ngữ sau nor) | The hotel had no pool, nor did it have a gym. |
| for | lý do (≈ because, trang trọng) | We went inside, for it was getting cold. |
| yet | đối lập bất ngờ (≈ but nevertheless) | He lives near the sea, yet he can’t swim. |
| so | kết quả (≈ therefore) | The café was full, so we went somewhere else. |
Dấu phẩy đứng trước liên từ; nếu hai mệnh đề ngắn, có thể bỏ dấu phẩy: I cooked and she cleaned.
Bỏ chủ ngữ ở mệnh đề sau
| Đầy đủ | Rút gọn |
|---|---|
| She finished her homework, and then she went to bed. | She finished her homework and then went to bed. |
| You can pay by card, or you can pay in cash. | You can pay by card or pay in cash. |
Có thể bỏ chủ ngữ (và động từ khuyết thiếu) sau liên từ đẳng lập; khi đó thường bỏ luôn dấu phẩy, và câu trở thành câu đơn có hai động từ. Liên từ phụ thuộc (because, when…) thì không rút gọn kiểu này được.
Trạng từ nối: ; however,
| Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|
| The flat is small; however, it’s very bright. | tuy nhiên |
| Cycling is cheap; moreover, it keeps you fit. | hơn nữa |
| The film was long; in fact, it lasted three hours. | thật ra, thậm chí |
| He missed many classes; therefore, he failed the exam. | vì vậy |
| The trip was tiring; at least, the weather was good. | ít ra thì |
Trạng từ nối KHÔNG phải liên từ: trước nó là dấu chấm phẩy (hoặc dấu chấm), sau nó là dấu phẩy.
Lỗi hay gặp
| Sai | Đúng |
|---|---|
| I was tired, I went to bed. | I was tired, so I went to bed. |
| The flat is small, however it’s bright. | The flat is small; however, it’s bright. |
| He never called, nor he wrote. | He never called, nor did he write. |
| She’s rich but, she isn’t happy. | She’s rich, but she isn’t happy. |
Hai mệnh đề độc lập chỉ nối bằng một dấu phẩy là lỗi câu dính (comma splice). Và dấu phẩy phải đứng TRƯỚC liên từ, không đứng sau.
Câu ghép = các câu đơn ghép lại
Mỗi mệnh đề tách ra vẫn đứng một mình được, và câu ghép không có mệnh đề phụ thuộc.
- The bus was late, and the train was cancelled. — Xe buýt đến muộn, còn chuyến tàu thì bị huỷ.
Dấu phẩy + FANBOYS
Đặt dấu phẩy trước liên từ; nếu hai mệnh đề ngắn thì không bắt buộc.
- We were tired, but we kept walking. — Chúng tôi mệt, nhưng vẫn đi tiếp.
- I cooked and she cleaned. — Tôi nấu còn cô ấy dọn.
nor: đảo trợ động từ
Sau một mệnh đề phủ định, nor đi theo khuôn: nor + trợ động từ + chủ ngữ.
- I don’t eat meat, nor do I drink milk. — Tôi không ăn thịt, cũng không uống sữa.
for, yet, so
for nghĩa là “vì” (trang trọng); yet nghĩa là “nhưng dù vậy”; so nghĩa là “vì thế”.
- She studied every night, yet she still felt nervous. — Tối nào cô ấy cũng học, vậy mà vẫn thấy hồi hộp.
Bỏ chủ ngữ ở mệnh đề sau
Việc bỏ chủ ngữ ở mệnh đề sau chỉ làm được với liên từ đẳng lập.
- He opened the box and found a letter. — Anh ấy mở hộp và thấy một lá thư.
Dấu chấm phẩy
Dấu chấm phẩy nối hai mệnh đề liên quan chặt chẽ, không cần liên từ.
- The lights went out; the whole street was dark. — Đèn tắt phụt; cả con phố tối om.
Trạng từ nối
Khuôn dùng trạng từ nối là: dấu chấm phẩy + however / moreover / therefore… + dấu phẩy.
- The tickets were expensive; however, the show was worth it. — Vé đắt thật; tuy nhiên, buổi diễn rất đáng xem.
Lưu ý
- and, but, or là ba liên từ đẳng lập được dùng nhiều nhất, theo đúng thứ tự đó.
- Câu bắt đầu bằng And hoặc But thường gặp trong văn nói và văn thân mật, nhưng trong văn viết trang trọng thì nên tránh.
- Cách dùng chi tiết của từng liên từ: xem bài Liên từ đẳng lập (FANBOYS); trạng từ nối: xem bài Trạng từ nối ý.