Liên từ đẳng lập (FANBOYS) (Coordinating conjunctions)
Liên từ đẳng lập (coordinating conjunction) nối các phần của câu — từ hoặc mệnh đề độc lập — NGANG HÀNG hoặc tương đương nhau về ngữ pháp: nó cho thấy hai phần được nối có tầm quan trọng và cấu trúc như nhau. Chỉ có đúng BẢY liên từ đẳng lập, đều là những từ ngắn hai, ba chữ cái: for, and, nor, but, or, yet, so. Mẹo dễ nhớ: chữ cái đầu của chúng ghép lại thành FANBOYS. Liên từ đẳng lập luôn đứng GIỮA hai phần mà nó nối: I like [tea] and [coffee]; [Minh likes tea], but [Lan likes coffee]. Về dấu phẩy: khi nối hai MỆNH ĐỀ ĐỘC LẬP, đặt dấu phẩy TRƯỚC liên từ lúc nào cũng đúng; nhưng nếu hai mệnh đề ngắn và cân đối thì dấu phẩy không bắt buộc. Còn khi and đứng trước từ cuối cùng trong một danh sách, dấu phẩy trước and cũng không bắt buộc (dấu phẩy này được gọi là “dấu phẩy Oxford”).
FANBOYS: bảy liên từ đẳng lập
| Liên từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| for | vì (trang trọng, cổ) | He was tired, for he had worked all day. |
| and | và — thêm ý | I like tea and coffee. |
| nor | cũng không (sau câu phủ định) | She doesn’t eat meat, nor does she drink milk. |
| but | nhưng — đối lập | It’s cheap, but it’s good. |
| or | hoặc — lựa chọn | Would you like tea or coffee? |
| yet | nhưng mà (bất ngờ) | He’s very rich, yet he lives simply. |
| so | nên — kết quả | It was late, so we went home. |
Khi nối hai mệnh đề độc lập, đặt dấu phẩy TRƯỚC liên từ: “It was late, so we went home.”
Dấu phẩy với liên từ đẳng lập
| Trường hợp | Ví dụ | Dấu phẩy |
|---|---|---|
| hai mệnh đề độc lập | I want to be an interpreter, so I’m studying Japanese. | luôn đúng |
| hai mệnh đề ngắn, cân đối | She is kind so she helps people. | không bắt buộc |
| and trước từ cuối của danh sách | We bought rice, eggs, fish and fruit. | không bắt buộc |
| nối hai từ | I like tea and coffee. | không dùng |
and, but, or
and dùng để bổ sung, but để đối lập, còn or để đưa ra lựa chọn.
- Do you want rice or noodles? — Bạn muốn ăn cơm hay mì?
so và for
so nghĩa là “vì vậy” (nói kết quả); còn for nghĩa là “vì” (nói lý do, dùng trong văn trang trọng).
- It was late, so we took a taxi. — Trời đã muộn nên chúng tôi đi taxi.
yet và nor
yet nghĩa là “nhưng” (mang ý bất ngờ); còn nor nghĩa là “cũng không” (sau nor phải đảo ngữ).
- He’s rich, yet he isn’t happy. — Anh ấy giàu nhưng không hạnh phúc.
Nối hai phần NGANG HÀNG, đứng ở GIỮA
Hai phần được nối có thể là hai từ, hai cụm từ hoặc hai mệnh đề độc lập — miễn là chúng có cùng vai trò ngữ pháp.
- I like [tea] and [coffee]. — Tôi thích trà và cà phê.
- [Minh likes tea], but [Lan likes coffee]. — Minh thích trà, còn Lan thích cà phê.
Dấu phẩy trước liên từ khi nối hai mệnh đề
Khi nối hai mệnh đề độc lập, đặt dấu phẩy trước liên từ lúc nào cũng đúng.
- I want to work as an interpreter, so I’m studying Japanese at university. — Tôi muốn làm phiên dịch nên đang học tiếng Nhật ở đại học.
Mệnh đề ngắn, cân đối: dấu phẩy không bắt buộc
Nếu hai mệnh đề ngắn và cân đối, bạn bỏ dấu phẩy cũng được.
- She is kind, so she helps people. / She is kind so she helps people. — Cô ấy tốt bụng nên hay giúp người khác. (cả hai đều đúng)
Danh sách: dấu phẩy trước and không bắt buộc
Trước từ cuối của một danh sách, có hay không có dấu phẩy trước and đều được — chỉ cần bạn dùng nhất quán.
- We bought rice, eggs, fish, and fruit. / We bought rice, eggs, fish and fruit. — Chúng tôi mua gạo, trứng, cá và hoa quả. (cả hai đều đúng)
Lưu ý
- Dấu phẩy đứng TRƯỚC liên từ khi nối hai mệnh đề: “I was hungry, so I ate.”
- Hãy nhớ bảy liên từ bằng chữ FANBOYS: For – And – Nor – But – Or – Yet – So.