Vì sao học từ vựng và ngữ pháp song hành? (Vocabulary and grammar together)

Trình độ A1 · Tổng quan ngữ pháp · 5 câu mini quiz · bài kiểm tra 24 câu

“Không có ngữ pháp, rất ít thông tin có thể được truyền đạt; không có từ vựng, không một thông tin nào có thể được truyền đạt.” — David Wilkins, nhà ngôn ngữ học người Anh. Câu nói ấy giải thích vì sao bạn không nên tách từ vựng khỏi ngữ pháp. Hãy hình dung việc học tiếng Anh như xây một ngôi nhà: TỪ VỰNG là gạch và vật liệu, còn NGỮ PHÁP là bản thiết kế và xi măng gắn chúng lại. Có gạch mà không có bản vẽ thì chỉ có một đống vật liệu; có bản vẽ mà không có gạch thì chỉ có một tờ giấy.

Từ vựng và ngữ pháp: mỗi bên làm gì

Ba từ I – fix – error, bốn thông điệp

Quy tắc 3 “Không” – 3 “Có”

Từ vựng là nguyên liệu, ngữ pháp là kết cấu

Từ vựng là những viên gạch: mỗi từ gọi tên một khái niệm, sự vật, hành động hay tính chất (book, run, happy, yesterday). Ngữ pháp là bản vẽ và vữa xây: nó quyết định mối quan hệ giữa các viên gạch — ai làm gì, việc xảy ra khi nào, đó là sự thật hay chỉ là giả định. Thiếu một trong hai thì thông điệp không thành.

• I finished the report yesterday. — Hôm qua tôi đã làm xong bản báo cáo. (finished, report, yesterday: từ vựng; đuôi -ed và vị trí trong câu: ngữ pháp)

Giàu từ vựng, nghèo ngữ pháp: nói như Tarzan

Ghép ba từ rời “I”, “fix”, “error” và ném ra giữa một cuộc họp, người nghe sẽ phải đoán: bạn đã sửa xong, đang sửa, sẽ sửa, hay đang tiếc vì không sửa sớm hơn? Chính ngữ pháp (thì, trợ động từ, câu điều kiện) trả lời câu hỏi đó. Với từ rời, bạn vẫn gọi được một cốc cà phê hay hỏi đường, nhưng KHÔNG THỂ tranh luận chuyên môn, viết email công việc hay giải thích một ý trừu tượng.

• One coffee, please. — Cho tôi một cốc cà phê. (vài từ rời là đủ cho tình huống đơn giản)
• Could we move the meeting to Friday? I’m afraid I can’t make it on Thursday. — Mình dời cuộc họp sang thứ Sáu được không? Tiếc là thứ Năm tôi không đến được. (muốn nói chừng ấy ý thì phải có ngữ pháp)

Rành ngữ pháp, rỗng từ vựng: có bản vẽ mà thiếu gạch

Đây là tình trạng quen thuộc của cách học truyền thống: thuộc làu công thức câu điều kiện loại 3 (If + S + had + V3/ed, S + would have + V3/ed), mệnh đề quan hệ, đảo ngữ… nhưng khi cần nói hay viết thì đứng hình, vì không có từ để điền vào công thức. Giống một kiến trúc sư cầm bản vẽ cả toà lâu đài mà trên công trường chỉ có năm viên gạch.

• If I had studied harder, I would have passed the exam. — Giá mà tôi học chăm hơn thì tôi đã đỗ kỳ thi rồi. (công thức chỉ thành câu khi có đủ từ: study, harder, pass, exam)

Ngữ pháp quyết định hình thái và cách dùng của từ

Mỗi từ vựng mới đều mang sẵn “ADN ngữ pháp”. Bạn biết enjoy (thích) và want (muốn), nhưng phải học ngữ pháp đi kèm mới hiểu vì sao nói I enjoy coding (V-ing) mà lại là I want to code (to V). Từ không đứng một mình trong chân không: nó kéo theo giới từ đi cùng (collocation) và chỉ đứng đúng chỗ khi bạn chọn đúng dạng từ — danh từ, động từ, tính từ hay trạng từ.

• I enjoy coding. — Tôi thích viết code. (enjoy + V-ing)
• I want to code. — Tôi muốn viết code. (want + to V)
• She is interested in music. — Cô ấy quan tâm đến âm nhạc. (interested + in)
• He drives carefully. He is a careful driver. — Anh ấy lái xe cẩn thận. Anh ấy là người lái xe cẩn thận. (trạng từ bổ nghĩa động từ, tính từ bổ nghĩa danh từ)

Từ vựng giúp ngữ pháp bớt khô khan

Bộ não ghi nhớ rất kém những công thức trừu tượng như S + V + O, nhưng nhớ rất tốt các tình huống và hình ảnh cụ thể. Khi bạn học một cấu trúc mới bằng chính những từ quen thuộc trong đời sống hằng ngày, công thức lập tức có “hồn” và đi vào trí nhớ dài hạn dễ hơn.

• My brother plays football every Sunday. — Anh trai tôi chơi bóng đá mỗi Chủ nhật. (chủ ngữ + động từ + tân ngữ)
• My mother cooks dinner at six. — Mẹ tôi nấu bữa tối lúc sáu giờ. (cùng công thức, từ vựng khác)

Học theo cụm: từ vựng và ngữ pháp hoà làm một

Ngôn ngữ học hiện đại không còn vạch ranh giới cứng nhắc giữa hai thứ này mà gộp chúng thành Lexicogrammar (từ vựng – ngữ pháp). Người bản xứ không vừa nói vừa nhẩm công thức để ghép từng từ rời; họ nói bằng những cụm cố định (chunks). Thay vì học riêng từ mind và cấu trúc câu hỏi lịch sự, hãy học nguyên cụm Would you mind + V-ing…?

• Would you mind opening the window? — Bạn có phiền mở giúp cửa sổ không?
• Would you mind waiting a moment? — Bạn vui lòng chờ một chút được không?
• How about going for a walk? — Mình đi dạo một lát nhé?

Không học từ đơn lẻ: học theo cụm và câu

Khi lưu một từ mới (vào sổ tay hay ứng dụng flashcard), đừng chỉ ghi mặt trước là từ tiếng Anh, mặt sau là nghĩa tiếng Việt. Hãy luôn kèm một câu ví dụ hoàn chỉnh để từ ấy mang theo ngữ cảnh và cấu trúc ngữ pháp của nó. Cách làm này gọi là sentence mining.

• She suggested going by train. — Cô ấy gợi ý đi bằng tàu. (suggest + V-ing)
• He depends on his parents. — Anh ấy phụ thuộc vào bố mẹ. (depend + on)

Không học công thức suông: đặt câu về chính mình

Ngay khi đọc xong một điểm ngữ pháp, hãy lấy những từ bạn vừa học trong tuần để tự đặt hai, ba câu về công việc, sở thích hay đời sống của chính mình. Câu nói về bạn thật sự thì dễ nhớ hơn mọi câu trong sách.

• I get up at six every day. — Tôi dậy lúc sáu giờ mỗi ngày. (vừa học xong thì hiện tại đơn)
• I have been debugging this feature for three hours. — Tôi đã gỡ lỗi tính năng này suốt ba tiếng rồi. (khi học tới thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn, đặt câu về công việc của bạn)

Thay thế mở rộng (substitution drill)

Lấy một câu đúng ngữ pháp làm khung xương, rồi thay các từ vựng bên trong để tạo ra hàng chục câu mới. Cách này vừa ôn từ vựng mới, vừa giúp bạn tự động hoá (automatize) cấu trúc mà không cần nghĩ.

• I enjoy reading. — Tôi thích đọc sách.
• I enjoy cooking. — Tôi thích nấu ăn.
• I enjoy swimming with my friends. — Tôi thích đi bơi cùng bạn bè.

Lưu ý

• Từ vựng mở rộng chiều rộng của thế giới ngôn ngữ, còn ngữ pháp đào sâu chiều sâu và sự tinh tế của tư duy. Khi hai bánh xe quay cùng tốc độ, chiếc xe ngôn ngữ của bạn mới đi thẳng và nhanh, thay vì xoay vòng tại chỗ.
• Mỗi lần học một từ mới, hãy hỏi nó đi với cấu trúc nào; mỗi lần học một cấu trúc mới, hãy điền vào đó những từ bạn đã biết.
• Các bài tiếp theo sẽ cho bạn “bản vẽ” của tiếng Anh: xem bài Bốn đơn vị ngữ pháp và bài Tám từ loại tiếng Anh.